Na ruim drie jaar van relatieve rust in de gemeenteraad met het werken met een raadsakkoord, is dat woensdagnacht geëxplodeerd. Of geïmplodeerd, voor de fijnproevers die de verschillen zoeken. De goede onderlinge verstandshouding is, met de gemeenteraadsverkiezingen in zicht, als sneeuw voor de zon verdwenen.

Niet nieuw

Het debat over de uitgelekte stukken over de gespannen verhouding tussen bepaalde wethouders en het ambtelijk apparaat zorgde voor een voorlopig dieptepunt in de bestuurscrisis die het stadhuis heeft getroffen. Vooropgesteld: die gespannen verhouding is niet nieuw. Er is voor het eerst sprake van in 2019. Ook toen zal het al een tijdje geborreld hebben onder de oppervlakte. Inmiddels zijn we twee colleges van b+w, drie burgemeesters (Ina Adema, waarnemend burgemeester Henri Meijdam en waarnemend burgemeester Ineke Bakker, die de zieke Mieke Baltus verving in 2023) en vier gemeentesecretarissen verder, en nog is de onrust niet bedwongen.

Dat betekent dat het onderzoek dat het college van b+w wilde laten instellen naar de onderlinge verhoudingen, de werkprocessen en het functioneren van het ambtelijk apparaat geen overbodig onderzoek is. De vraag spitste zich dinsdag vooral toe op twee zaken: wie gaat dat onderzoek doen, en in hoeverre zijn de wethouders in het algemeen en Dennis Grimbergen en Annemieke Messelink in het bijzonder onderdeel van het probleem en daarom geen onderdeel van een mogelijke oplossing?

Twee kampen

In het college van b+w kon je twee kampen onderscheiden: burgemeester Mieke Baltus en wethouder Sjaak Kruis, die vonden dat de verhoudingen en werkprocessen vooral verbeterd moeten worden door de gemeentesecretaris die per 1 september vorig jaar aan de slag is, en daarvoor ook een plan van aanpak heeft geschreven, en de andere drie wethouders -  Dennis Grimbergen, Annemieke Messelink en Piet van Dijk - die ontevreden waren over de slagvaardigheid van die nieuwe gemeentesecretaris en het onderzoek extern wilden laten uitvoeren. 

Dat kan, dat er binnen een college van b+w verschillen van mening bestaan. Meeste stemmen gelden, en zolang het gaat om de inhoud kun je je daar als volwassen mensen bij neerleggen. In dit geval is die onenigheid, zeker gezien de uitkomst van het proces, wel uitermate pijnlijk. En als je het beschouwt als twee kampen, dan heeft het kamp Baltus/Kruis, met daarin ook de gemeentesecretaris, uiteindelijk gewonnen.

Politieke ontploffing

De stad is daarmee niet onbestuurbaar geworden. Er zit nog een college, en dat moet in staat worden geacht om in ieder geval tot aan de verkiezingen en vlak daarna de stad prima te kunnen besturen. Ondertussen kan er gewerkt worden aan normalisering van de bestaande verhoudingen op het gemeentehuis. Het is van belang dat vooral daar de rust weerkeert.

Politiek is de zaak echter wel ontploft. De VVD en de InwonersPartij blijven na woensdag (de vergadering was dinsdagavond, maar de belangrijkste gebeurtenissen vonden na het middernachtelijke uur plaats) woedend achter. Zij hebben hun steun aan het veelbesproken raadsakkoord uit 2022 ingetrokken, voor wat dat waard is deze laatste maanden tot aan de verkiezingen. De vraag is echter: is het vertrouwen tussen deze en andere partijen zo verstoord dat er ook na de verkiezingen niet meer kan worden samengewerkt, of gaan we daarna met een schone lei vrolijk verder?

Complicaties

Complicerende factor daarbij is dat Grimbergen lijsttrekker is voor de VVD en Messelink onlangs van de ChristenUnie is overgestapt naar de InwonersPartij en voor die partij als derde op de lijst staat. Dat kan nog veranderen, want volgende week sluiten de kandidatenlijsten definitief, maar het lijkt volstrekt onmogelijk dat de twee na de verkiezingen weer wethouderskandidaat zijn voor hun partij in een nieuw college of in een nieuw raadsakkoord. Het feit dat zij dinsdag, na meerdere keren aandringen van de raad, te weinig in staat bleken tot ´zelfreflectie´, het benoemen van wat ze zelf fout hebben gedaan, en dat ze het verwijt van vermeend grensoverschrijdend gedrag niet herkenden en niet hebben zien aankomen, was daarbij niet helpend.

Dat zegt eigenlijk nog niets over hoe die wethouders het hebben gedaan. Ja, er loopt een integriteitsonderzoek tegen de twee, maar dat kan ook als uitkomst hebben dat er aan hun integriteit niets schort. En het ‘grensoverschrijdende gedrag’ waar de twee van worden beschuldigd: tja, dat is tegenwoordig wel een containerbegrip geworden. Boos worden op een medewerker als die zijn of haar werk niet doet kan ook als grensoverschrijdend worden ervaren.

Modder ligt klaar

Maar de verstoorde verhoudingen waarvan nu sprake is, en het feit dat de twee inmiddels ex-wethouders onder vuur liggen van een groot deel van het ambtelijk apparaat, maken dat een terugkeer als wethouder vrijwel onmogelijk is. Het feit dat de VVD haar pijlen woensdag na alle ellende vervolgens op de burgemeester en één van de overgebleven wethouders richtten, is daarbij ook niet helpend. Ik vermoed dat het de komende tijd ‘Ieder voor zich en God voor ons allen´ zal zijn in de gemeenteraad. Los van het feit dat deze hele bestuurscrisis de politiek en het stadhuis geen goed doen, gaat onderlinge politieke strijd en met modder gooien ook niet helpen. Het zal de opkomstcijfers voor de verkiezingen geen goed doen, en die waren al niet geweldig de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen.

Zelf in de hand

Nou ja, iedere stad krijgt het gemeentebestuur dat zij verdient, zullen we maar zeggen. U, lieve lezer en inwoner van deze stad, heeft het toch echt zelf in de hand. Het meest vervelende is, wat mij betreft, dat er de afgelopen jaren sprake was van een nieuw elan in de stad, een nieuw geloof in wat deze stad is en kan worden. Dat werd wel degelijk voor een groot deel veroorzaakt door het college van b+w en het feit dat de gemeenteraad zich eindelijk weer eens met de inhoud en niet met elkaar bezig was. Het beste wat de politiek nu kan doen, is zich met die inhoud blijven bezighouden. Maar ik vrees het ergste….