Ze hadden zich er geen betere dag voor kunnen wensen. Het aan land brengen van De Batavia verliep, onder een stralend zonnetje, met nauwelijks wind, helemaal volgens verwachting. Om half 11 begonnen de wielen, waarop het schip in het droogdok in Amsterdam was geplaatst, voorzichtig te rollen. Een uur of 3 later stond de enorme VOC-replica op de nieuwe plek, waar het de komende dertig jaar mag blijven staan.

Drukte van belang

Het was wel even chaos rondom het gebied van het Bataviamuseum. Met 500 genodigden, ontzettend veel persaandacht en honderden bezoekers die van een afstandje de hele operatie wilden volgen, was het maar goed dat er voldoende verkeersregelaars waren opgetrommeld.

Het VOC-schip keerde afgelopen donderdag terug uit Amsterdam. Dit keer niet zelf in het water, maar gesleept op een ponton. In een stalen steunconstructie, met daaronder een op afstand bestuurbaar systeem met 56 assen en maar liefst 448 wielen. Die kunnen het gewicht van het schip en de draagconstructie (samen goed voor 740.000 kilo) prima dragen.

Volgens Michel Coenraadts, Head of Operations bij TransGlobal, is De Batavia bij lange na niet de zwaarte vracht die ze vervoerd hebben. TransGlobal is de partner die werd gekozen om dit hele verhuistraject te coördineren. Zij zorgden er ook voor dat het schip twee weken terug naar Amsterdam werd gesleept, om daar in het grootste droogdok van Nederland op de 'stoel' gezet te worden. Die metalen constuctie werd vooraf al ontworpen, gebouwd en klaargezet, met een ruimte van 25 tot 30 cm tussen de steunen en de romp. Die ruimte werd in het dok ter plekke opgevuld door Kuperes & Gardenier, de mannen achter het Lelystadse 'timmermansbedrijf' dat al jarenlang als adviseur betrokken is bij De Batavia. Rienk Gardenier: "Je ziet dat de lange stalen balken nu een kattenrug vormen, ze buigen door terwijl de boot de dijk op wordt gesleept. Geen zorgen, dat komt straks wel weer goed zodra de hele constructie op een vlakke ondergrond staat.'

Maanden voorbereiding

Ook Robert Waagmeester, woordvoerder van Museum Batavialand, maakt zich niet druk: "Alles verloopt netjes volgens plan. We hebben hier met tientallen experts maanden aan gewerkt, alles is doorgerekend, dus ik verwacht echt geen problemen." Waagmeester is vooral blij dat het nu eindelijk zover is. "Er werd al jaren over gesproken, steeds kwam het er maar niet van. Onze nieuwe directeur (Ariane Hoog, red.) heeft de schouders eronder gezet en het toch voor elkaar gekregen. We zijn er ontzettend trots op en kijken echt uit naar hoe we het museum nu verder kunnen gaan ontwikkelen."

De kosten van de complete verhuizing liggen rond de 1,5 miljoen euro. Dat bedrag had veel hoger kunnen zijn, als niet alle partners hadden meegedacht om de kosten zoveel mogelijk binnen de perken te houden. Zo hoefde er slechts een paar dagen van het dure droogdok gebruik gemaakt te worden en werd dat precies getimed tussen twee commerciële klussen in. "Deze kosten hadden ook gemaakt moeten worden", zo legt Waagmeester uit, "als we De Batavia niet aan land hadden gehaald. Dan had het schip gerestaureerd moeten worden in het droogdok, met alle extra kosten die daar dan bij komen kijken."

Flinke verbouwing

De restauratie gaat nu plaatsvinden op de nieuwe vaste plek aan wal en kan dan ook worden gadegeslagen door bezoekers van het museum. Hoe dat er allemaal precies uit gaat zien is nog niet helemaal duidelijk. Er moet in ieder geval een constructie komen waarmee bezoekers, naar verwachting in het eerste kwartaal van 2027, het schip weer op en in kunnen. Nu De Batavia niet meer in het water ligt, is de ingang meters hoger komen te liggen.

Project met bijzondere lading

Ard Suvaal, ook van TransGlobal, moet bijna een traantje wegpinken als hem gevraagd wordt wat hij straks voelt als het schip veilig op zijn definitieve bestemming staat. "Het is echt een bijzonder project, met een perfecte samenwerking tussen alle partners. Rijkswaterstaat, het Waterschap, Damen van het droogdok, iedereen dacht en werkte mee. We hebben hier 15 maanden met hart en ziel aan gewerkt, met duizenden uren aan reken- en tekenwerk. Om zo'n project met deze bijzondere geschiedenis te mogen begeleiden, doet me echt wel iets."

De Batavia valt halverwege de dijk stil en Suvaal loopt met een bedrukt gezicht naar Waagmeester. "We hebben een lekke band!" De woordvoerder van het museum schrikt zichtbaar, maar Suvaal kan zijn gezicht niet lang in de plooi houden. Het is maar een grapje, deze stop is gepland en nodig om het ponton, waarop De Batavia naar Lelystad is gesleept, weer in balans te brengen. Nu de helft van het schip niet langer op het ponton rust, moet er water uit het ponton worden gepompt om de boel in evenwicht te houden. Tien minuten later sukkelt de combinatie weer centimeter voor centimeter verder omhoog.

Als het schip volledig op vaste grond staat, laat de duwboot zijn scheephoorn luid klinken, missie geslaagd. Het laatste stukje is niet moeilijk meer, De Batavia staat op de nieuwe fundering, klaar om de komende dagen perfect gesteld te worden, zodat er veilig met de restauratie begonnen kan worden.

Vos ziet dat het goed is

Het hele Batavia-project is ooit begonnen met de droom van Willem Vos, de scheepsbouwer, die dankzij zijn volhardendheid uiteindelijk verantwoordelijk is voor alles waar Batavialand nu voor staat. Zijn baard is niet zo lang meer als toen en ook wat witter. "Ik vind het heel bijzonder om het schip nu op de wal te zien, met een appartementencomplex als buur. Dat had ik nooit kunnen voorzien, toen ik hier in 1985 mee begon", zegt Vos. "Ik ben hier heel trots op. Het is echt mooi om te zien dat de keuzes die we toen maakten, de juiste waren. Onder de verf ziet het hout er nog zó goed uit, dat hebben we toen echt goed gedaan." Vos vertelt dat hij in het begin niet echt serieus werd genomen. Hij vond het in eerste instantie al een hele prestatie dat hij het voor elkaar kreeg om zo'n grote stapel hout bij elkaar te krijgen. Dat 'zijn' schip nu voor de komende decennia op de wal ligt vindt hij prima: "het is altijd al een museumstuk geweest!"