Na een wederom tumultueuze avond kwam de gemeenteraad er donderdag toch nog in gezamenlijkheid uit. Er worden voorbereidingen getroffen voor het houden van een raadsenquête naar de crisis in de jeugdzorg die zich nu voordoet. De nieuwe gemeenteraad kan dan na de verkiezingen een besluit nemen over het inzetten van dat middel. Het besluit volgde na een bittere avond vol verwijten over en weer, nadat wethouder Piet van Dijk aan het begin van de avond zijn ontslag had ingediend.

Slechte film

Een raadsenquête, de lokale variant van een parlementaire enquête, is het zwaarste middel dat een gemeenteraad kan inzetten in heikele discussies. Reden van de inzet is ‘de slechte film’ waarin de gemeenteraad de afgelopen tijd is beland, met nu al drie wethouders die zijn opgestapt, en het feit dat die film door verschillende partijen ook verschillend beleefd is. Aan de ene kant staan de VVD, PVV, InwonersPartij, FvD en NLL, die in de crisis vooral een slecht functionerend ambtelijk apparaat herkennen. Zij worden gesteund door de voormalige wethouders Dennis Grimbergen, Annemieke Messelink-Dijkstra en Piet van Dijk.

Aan de andere kant staan de andere partijen: Jong Lelystad, GroenLinks, ChristenUnie, PvdA, Leefbaar Lelystad, D66, Mooi Lelystad, SP en CDA. Zij wijten de ontstane crisis vooral aan het eigengereide optreden van de voormalige wethouders en vinden burgemeester Mieke Baltus, wethouder Sjaak Kruis en gemeentesecretaris Carla Swart, de hoogste baas van de ambtenaren, aan hun zijde. De gebeurtenissen van afgelopen maanden, die de afgelopen week met nieuwe ontwikkelingen nog eens in een stroomversnelling kwam, hebben uiteindelijk geleid tot deze uitkomst.  

Korte geschiedenis (1)

Een korte geschiedenis van het voorafgaande: eind januari weet Omroep Flevoland de hand te leggen op informatie uit het stadhuis, waaruit blijkt dat de wethouders Dennis Grimbergen, Annemieke Messelink-Dijkstra en Piet van Dijk forse kritiek hebben op een deel van het ambtelijk apparaat. Er zou sprake zijn van het niet uitvoeren van besluiten en moedwillige sabotage daarvan. De drie hebben, als meerderheid van het college van b+w, besloten dat daar een extern onderzoek naar uit moet worden gevoerd. Daarbij werd de gemeentesecretaris, normaal gesproken toch de eerste die een dergelijk onderzoek zou moeten (laten) uitvoeren, gepasseerd. Burgemeester Mieke Baltus en wethouder Sjaak Kruis waren het daar niet mee eens.

Dit gelekte nieuws leidde tot een weerwoord van een aantal hooggeplaatste ambtenaren, die juist met verwijten richting deze wethouders kwamen. Zij zouden zich schuldig hebben gemaakt aan grensoverschrijdend gedrag. Ambtenaren en leidinggevenden zouden worden geïntimideerd, met soms verbaal stevige taal en op luide toon, en zich daardoor soms niet meer veilig voelen. Er was een integriteitsonderzoek naar  Grimbergen en  Messelink-Dijkstra ingesteld, gaf burgemeester Baltus voor de camera van Omroep Flevoland toe. Dat leidde uiteindelijk tot het opstappen van Grimbergen en Messelink-Dijkstra, omdat die van de gemeenteraad niet het vertrouwen kregen in staat te zijn deze crisis te bezweren.

Korte geschiedenis (2)

Afgelopen week kwamen zaken in een stroomversnelling. De discussie spitste zich nu toe op Jeugd Lelystad (JEL), de instantie die wordt aangestuurd door de gemeente en de aanvragen van ouders en kinderen voor jeugdzorg beoordeelt en zorgt voor doorverwijzingen naar de juiste hulp. De gemeenteraad heeft al langer twijfels over de werkwijze van JEL. Eén van de punten van kritiek van ambtenaren was ook dat Messelink-Dijkstra en JEL-directeur Tanja Boeije twee handen op één buik waren.  De gemeenteraad besloot daarom vorige week dat JEL een raad van toezicht zou moeten krijgen, die gaat toezien op het functioneren van de organisatie. Van Dijk, inmiddels verantwoordelijk voor dit dossier, liet toen al weten, in ferme bewoordingen, dat besluit niet te zullen uitvoeren. Boeije beklaagde zich in de laatste vergadering van de gemeenteraad voor de verkiezingen over de beeldvorming rond haar organisatie door politiek en media. Er zou sprake zijn van ‘framing’, waarbij alle problemen binnen de jeugdzorg worden afgeschoven op JEL.

Vrijdag werd de toegang van JEL  tot de systemen van de gemeente voor doorverwijzingen in de jeugdzorg (tijdelijk) geblokkeerd. De directeur beklaagde zich daarover op de site van JEL. Maandagavond kwamen de VVD, PVV, InwonersPartij, FvD, NLL en Mooi Lelystad bij elkaar, in bijzijn van Grimbergen,  Messelink-Dijkstra en Boeije, om te praten over de situatie, Er werd een spoeddebat aangevraagd, waarvoor de gemeenteraad terug zou moeten komen van het verkiezingsreces. Daarin zou worden geëist dat JEL weer toegang zou krijgen tot de systemen en excuses zou worden aangeboden. Er zou ook zijn gesproken over een motie van wantrouwen tegen de burgemeester en de gemeentesecretaris. Mooi Lelystad wilde aan dat alles niet meewerken: hun handtekening kwam niet onder het voorstel te staan.

Korte geschiedenis (3)

Wethouder Piet van Dijk verstuurde maandag een brief aan de gemeenteraad waarin hij zijn beklag deed over het ambtelijk apparaat. Ook hij stelde dat besluiten worden geblokkeerd, gesaboteerd en niet uitgevoerd. Verder zegt hij niet te zijn geïnformeerd over de blokkade van de gemeentelijke systemen voor JEL, een besluit dat eigenhandig zou zijn genomen door de gemeentesecretaris. Van Dijk stelde dat het werken in het dossier jeugdzorg hem onmogelijk werd gemaakt, maar dat hij desondanks door wilde gaan, om de stad niet te laten ontsporen in bestuurlijke chaos.

Dinsdag maakte de gemeente bekend dat Tanja Boeije op non-actief is gezet en dat een interim-directeur JEL over zou nemen. Ook over Boeije waren klachten binnengekomen en ook tegen haar liep een integriteitsonderzoek. Woensdag kwam Omroep Flevoland met een verhaal waar men al langer mee bezig was van oud-medewerkers van JEL. Boeije zou bij die organisatie een schrikbewind voeren, geen tegenspraak dulden en medewerkers instrueren dat aanvragen van ouders voor jeugdzorg in eerste instantie zouden moeten worden afgewezen.

Explosieve ingrediënten

Zie hier de ingrediënten voor de extra raadsvergadering van donderdag. Aan het begin daarvan nam Van Dijk het woord. Hij stelde nogmaals dat hem het werken in het dossier jeugdzorg door ambtenaren onmogelijk is gemaakt. “Omroep Flevoland spreekt van een politieke crisis. Dat is niet juist. Dit is een bestuurlijke crisis. Ik heb u dan ook een brief geschreven, om u een beeld te geven van wat er gebeurt. Het dossier jeugdzorg is onbestuurbaar geworden. Er worden beslissingen genomen op niveaus waar dan niet hoort. Zorg wordt niet verleend, we vliegen financieel uit de bocht, zonder dat ik daarop kan sturen. Ik kan me niet langer verantwoorden voor wat er gebeurd. Ik kan hier geen invloed op uitoefenen, en dat is onacceptabel.  Ik stap eruit. Ik roep u op: onderzoek wat hier gebeurt. Dit is slechts het topje van de ijsberg. En zorg er voor dat de politiek weer het primaat krijgt voor de jeugdzorg.”

De gemeenteraad ging daarna in discussie over de verklaring van Van Dijk. Basis daarvoor was ook een reactie van het college op de brief van Van Dijk aan de gemeenteraad en een voorval dat zich dinsdag heeft voorgedaan.

Ten eerste zou Van Dijk zijn brief niet hebben besproken in het college en daarin selectief hebben geciteerd uit interne communicatie. “Het college heeft vastgesteld dat wethouder Van Dijk zelfstandig een interpretatie heeft gegeven aan interne correspondentie en op eigen initiatief mailverkeer heeft doorgestuurd. Daarbij is, naar het oordeel van het college, sprake geweest van een selectieve weergave van interne communicatie van medewerkers van de organisatie.”

Dinsdag zou hij bovendien de opgestapte wethouder Annemieke Messelink-Dijkstra hebben meegenomen om aan te laten schuiven bij een vergadering over JEL. De burgemeester gaf meerdere keren aan haar aanwezigheid niet toe te staan. Pas toen de beveiliging was ingeschakeld verliet Messelink-Dijkstra de vergadering, overigens voor die moest ingrijpen. “Het college heeft geconstateerd dat op dat moment ook de heer Grimbergen zich in de bestuursvleugel bevond. Wethouder Van Dijk nam verder geen deel aan de collegevergadering. Het college acht deze gang van zaken bestuurlijk onaanvaardbaar en niet in overeenstemming met de vereiste zorgvuldigheid die mag worden verwacht in het belang van een ordentelijk bestuur.”

Kritiek over en weer

Het kwam Van Dijk op scherpe kritiek te staan in de gemeenteraad. “Als Piet van Dijk niet zelf tot de conclusie was gekomen om op te stappen, zouden wij een motie van wantrouwen hebben ingediend,” zei Iris Brouwer-Vink (GroenLinks), en zij werd gesteund door Mooi Lelystad, Jong Lelystad, de PvdA, D66, het CDA, Christen Unie en Leefbaar Lelystad.

Fred Wilcke van de InwonersPartij pleitte vervolgens voor een raadsenquête naar de gang van zaken in het dossier jeugdzorg. “Iedereen heeft een eigen visie op wat er is gebeurd. Het is van groot belang nu te achterhalen hoe het nu echt zit. De waarheid moet boven tafel komen.” Marten Tilstra van de VVD zei ‘geschokt’ te zijn door het opstappen van de wethouder. “Het college is geen eenheid en de burgemeester is de regie kwijt. Dat rekenen wij haar aan,” zei hij. Maar voordat dat leidde tot een debat met verwijten over en weer, besloot de gemeenteraad toch dat dit niet de juiste weg zou zijn.

Raadsenquête

In een schorsing kwam de gehele gemeenteraad eruit: er moet een raadsenquête komen. Tegelijk: er zijn over anderhalve week verkiezingen en het is gek daarom nu een besluit te nemen waar de nieuwe gemeenteraad zich dan aan gebonden moet voelen. Daarom is de formulering dat de griffie nu inhoudelijk zo’n raadsenquête gaat voorbereiden, zodat de  nieuwe gemeenteraad na de verkiezingen snel een besluit kan nemen over het wel of niet instellen daarvan.

Dat betekent dat de politiek zich de komende anderhalve week op de campagne kan gaan storten, in de hoop de kiezer over de streep te trekken op zijn of haar partij te gaan stemmen, maar de discussie in de gemeenteraad over de jeugdzorg en de bestuurlijke crisis even op pauze wordt gezet. Want, daar zijn alle partijen het over eens, het dossier is nu vooral gebaat bij rust. “De bestuurscrisis van afgelopen maanden is ernstig en slecht voor onze stad. Onze inwoners (ouderen en jongeren), instellingen en bedrijven zijn hiervan de dupe en het vertrouwen in de overheid wordt geschaad. Als raadsleden hebben wij de verantwoordelijkheid om zorgvuldig, feitelijk en in het belang van onze inwoners te handelen. Wij kiezen ervoor om rust te bewaren en gezamenlijk op te trekken waar het gaat om waarheidsvinding, transparantie en herstel van vertrouwen. Voorop moet nu staan dat er zo snel mogelijk weer bestuurlijke stabiliteit komt, zodat de hulp aan kinderen en gezinnen kan doorgaan. Het college en de gemeentelijke organisatie moeten daarom alles doen wat nodig is om de hulp- en zorgverlening te continueren en waar nodig vlot te trekken,” was de gezamenlijke verklaring achteraf.