Het college van burgemeester en wethouders stelt de gemeenteraad voor om te kiezen voor de ontwikkelrichting "Samen regie houden" als leidraad voor de digitale ontwikkeling van Lelystad richting 2030. Daarmee kiest het college voor een middenweg tussen volledige aansluiting bij landelijke digitale voorzieningen en maximale digitale zelfstandigheid.

Volgens het voorstel staat de gemeente voor belangrijke keuzes. Kunstmatige intelligentie (AI) ontwikkelt zich snel, cyberdreigingen nemen toe, de afhankelijkheid van grote (buitenlandse) technologiebedrijven groeit en de kosten van informatietechnologie blijven stijgen. Daarom zijn vier scenario's onderzocht voor de toekomstige digitale koers van Lelystad.

80% in eigen beheer

De scenario’s die onderzocht werden liepen van volledig aansluiten bij de landelijke VNG-voorzieningen (Vereniging van Nederlandse Gemeenten), tot een scenario waarbij de gemeente alle ICT-taken in eigen beheer zou nemen.

Het college adviseert de raad te kiezen voor scenario 2. In dit model sluit Lelystad aan bij landelijke en regionale initiatieven (uit scenario 1) waar dat voordelen biedt, maar behoudt de gemeente ruimte om eigen keuzes te maken wanneer dat nodig is.

Volgens het college levert dat meer bestuurlijke keuzevrijheid op, een sterkere onderhandelingspositie tegenover leveranciers en betere beheersing van de kosten op de langere termijn. Het streven in scenario 2 is dat de gemeente 80% van de ICT-zaken in eigen beheer neemt. Ofwel lokaal, ofwel via de VNG door samen te werken met meerdere gemeenten die dezelfde wensen of eisen hebben.

Het voorstel moet de afhankelijkheid van grote softwareleveranciers, vaak van buiten Europa, verminderen. Daarnaast wil de gemeente meer ruimte creëren voor innovatie, waaronder toepassingen van kunstmatige intelligentie, zolang deze binnen de wettelijke privacykaders passen.

Wat merken inwoners hiervan?

Gevraagd naar wat inwoners van Lelystad hier in de toekomst van gaan merken zegt wethouder Emiel van der Herberg, verantwoordelijk voor ICT: “Denk bijvoorbeeld aan het sterk verminderen van het probleem dat je meerdere malen dezelfde informatie moet opgeven als je de gemeente nu ergens voor nodig hebt. Straks hoef je je informatie maar één keer met ons te delen.”

Met de opkomst van AI ziet de gemeente ook een flinke stijging in het aantal WOO-verzoeken (Wet Open Overheid), waarmee burgers informatie kunnen opvragen bij overheidsinstellingen. “Die aanvragen leggen een zware werkdruk op de ambtenaren, het is nu nog een arbeidsintensief proces om de juiste documenten bij elkaar te verzamelen en op te leveren, binnen de wettelijk gestelde termijn. Dat kan straks, met betere ICT en een gemoderniseerd archief, allemaal sneller en met minder werk.”

Voor de lange termijn

Van der Herberg benadrukt dat het op dit moment alleen gaat om een advies voor een ontwikkelrichting en niet om een uitvoeringsplan. Concrete investeringen, projecten en financiële consequenties worden pas later uitgewerkt in een nieuwe IV-strategie (informatievoorziening), een uitvoeringsprogramma en een meerjarige planning. De benodigde middelen worden vervolgens via de normale begrotingscyclus aan de gemeenteraad voorgelegd. Dat betekent dat Lelystedelingen hier in 2027 nog niets van gaan merken.

Kosten nog niet inzichtelijk

In het collegevoorstel is te lezen dat de aangeraden koers meer investeringen vraagt dan bij een voortzetting van het huidige beleid of bij volledige aansluiting op landelijke voorzieningen. Maar op termijn geeft scenario 2 een betere beheersing van de totale kosten én de kans op 'vendor lock-in', waarbij een organisatie afhankelijk wordt van één leverancier voor software of data-opslag, verdwijnt.

De 1.770.000 euro voor ICT, die voor de komende vier jaar genoemd wordt in de begrotingsaanvraag voor 2027, is daarom een beginbedrag. Wat er precies nodig gaat zijn om het aangeraden scenario in praktijk te brengen wordt pas in een later stadium echt duidelijk, wanneer het uitvoeringsprogramma en de meerjarige planning op papier staan. Het precies voorspellen van de toekomstige kosten is volgens de wethouder ook erg lastig in verband met de razendsnelle ontwikkelingen op het gebied van AI.

Het voorstel kan op 15 december in de raadsvergadering behandeld worden, vervolgens is het aan de raad hoe de planning er verder uit gaat zien.